Wie is de boef: het Zwijndrechts heertje, de notabele of de bankdirecteur?

Sinds ruim een jaar woont Marcel alleen in het grote huis met zijn twee honden Pablo en Fidel; twee hondjes met een wat traumatisch verleden. Ellen is vorig jaar overleden en ze wordt node gemist. Ondanks het verdriet zit Marcel niet bij de pakken neer. Onder het motto “Het leven eist dat je door moet” organiseert hij in ‘Villa d’ Engelenburgh’ high-tea’s, bijeenkomsten (waarin ook kunst en muziek een rol kunnen spelen) en ontvangsten. Zo geeft het ‘Delta Quintet’ op 30 januari een nieuwjaarsconcert. Daarnaast werkt Marcel enige uren in de zorg voor Surplus en schrijft hij boeken.

Die boeken zijn levensbeschrijvingen van minder bekende historische Nederlanders, die in de vergetelheid dreigen te raken. Hij heeft over de Alkmaarse verzetsman Bob Bruinsvis en de Zwijndrechtse kunstenaars Clemens Bezemer en Anton Verhoeven geschreven. In 2024 nog het boek “De stoker van de Beursplein” over het leven van de grootvader van Ellen, Cor Beekman.

Op de vraag hoe je deze figuren vindt, antwoordt Marcel: “Ja, die komen gewoon op je pad.” En hij vertelt hoe hij lang geleden als bestuurslid van de Zwijndrechtse Oudheidkamer en verantwoordelijk voor exposities, inventaris en de verhalen daarachter, kennis maakt met ene Jan Kuijpers. Die biedt hem een oude klok aan “of dit iets voor het museum is?” Deze Jan Kuijpers blijkt een hoofdrolspeler in een zwendelaffaire eind jaren vijftig, die Nederland op zijn kop zet. Hij maakt misbruik van de goedgelovigheid van zijn slachtoffers en benadeelt hen voor tienduizenden tot enkele tonnen aan guldens. Jan wordt uiteindelijk veroordeeld tot een gevangenisstraf en dat is voor de benadeelden maar een matige verzoening voor het hun aangedane onrecht. Maar… velen zuchten van opluchting en juist dat laatste wekt de indruk dat er meer aan de hand is.

Jan Kuijpers is een handelaar, maar kan bij geen enkele bank een lening afsluiten. Gelukkig zijn er anderen, maatschappelijk hooggeplaatste heren als rechters en burgemeesters, die hem tegen hoge rentes geld willen lenen. Het blijken wurgcontracten.

Het loopt uit op een onderzoek en een rechtszaak. Jan Kuijpers zit voorafgaand aan die rechtszaak een jaar in isolatie. Je vraagt je af waarom dat nodig is. Zijn er mensen bang dat hij gaat praten?

Jan Kuijpers bekent schuld, maar… is hij de enige die straf verdient? Hij schrijft er eind jaren zestig zelf een boekje over, waarin hij duidelijk maakt wat er nu precies aan de hand is.

Marcel Deelen ontmoet hem, zoekt alles uit en schrijft er een boek over onder de titel “De geschiedenis van het Zwijndrechtse Heertje”. Het ligt al vanaf 6 november in de boekwinkel, is te bestellen bij Bol.com en ook verkrijgbaar bij de Topshopper. De omslag van het boek is gemaakt door een zwager van Marcel. Je krijgt er gratis een hele leuke boekenlegger in de vorm van een oud briefje van 100 gulden bij.

De titel is overigens geïnspireerd door de geschiedenis van een Amsterdamse boekhouder, die met het geld dat hij van mensen weet af te troggelen, liefdadigheid bedrijft, fooien geeft en allerlei verenigingen ondersteunt en daardoor de naam “Het Goede Heertje van Amsterdam” krijgt.

Marcel velt in zijn boek geen oordeel over Jan Kuijpers, vooral omdat zelfs een advocaat als Bram Moszkowicz Jan Kuijpers verdedigt en een andere advocaat jaren later pleit, dat Jan ten onrechte in de gevangenis heeft gezeten. Maar… het is aan de lezer om te beoordelen of Jan Kuijpers inderdaad een zwendelaar is of dat het toch wat anders ligt. En juist dát maakt dit boekje zo interessant, zo niet spannend, om te lezen. Het gaat over meer dan alleen de avonturen van Jan Kuijpers. Het maakt ook duidelijk hoe geldstromen kunnen gaan, hoe banken geld creëren en dat niet alles is wat het lijkt. Het boek is een echte aanrader, een pageturner…

Veel leesplezier.           

Sjerp Vormeer